Koroğlu - yarımistik xalq qəhrəmanı (təqribən XVI əsrin II yarısı). Cəlalilər hərəkatının başçılarından biri. XVI əsrin ortaları - XVII əsrdə Türkiyə şəhərlərini, Azərbaycan və s. əraziləri kəndli hərəkatı bürümüşdü. Azərbaycandakı cəlali dəstələrindən birinə Koroğlu başçılıq edirdi. Rəvayətə görə Koroğlunun əsl adı Rövşən olmuşdur. Koroğlu və silahdaşları haqqında yazılı mənbələrdə məlumat çox azdır. Tədqiqatçıların bəziləri Koroğlunun Xorasanda, digərləri Anadoluda, əksəriyyəti isə Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərdiyini qeyd edirlər.
Davamı...

Miflər
folklor
İyun 8, 2008 13:38
Baxış sayı: 56

Şərhlər(0)

Günəş Ata
Müəllif: Ramazan Qafarlı

Azərbaycanlıların günqəş tutulması adətləri ilə üst-üstə düşən bir söyləməyə görə, «Güneş varken yağmur yağarsa deyiklerin yavru doğurduğuna, şeytaların dügün yapdığına inanılır». Qədim bir türk inancında deyilir ki, «Ayın güneşle arz arasına girerek neşrine mani olmasına küsüf (güneş tutulması) denir. Ay tutulmasına da hüsüf denir. Eskiden güneş tutulunca bunu allahın bir qəzəbi bilerek camilere koşarlar, gesingeye kadar ibadet ve dualarda bulunarlar. Tutulmuş güneşe bakmak uğurlu sayılmaz; göze zarar veregeine, bakanın akibetininin iyi olmayacağına itikad olunar; bakmak isteyenlere de rengli çıra işikle karartılmış bir cam ardından bakarlar» [344, 182]. Ulu əcdad üçün Günəşin tutulması dünyanın sonu tək xarakterizə edilirdi: insanlar yer üzündə o qədər şər işlər yerinə yetirmişdilər ki, tanrı Günəş Ata onlardan üz döndərmişdi. Böyük, kiçik – hamı evlərin damına, təpələrə qalxıb dizi üstə ourar, əllərini göyə qaldırıb yalvarardılar ki, «Günəş Ata bizi tək qoyma!..»ё

Davamı...

Miflər
folklor
May 19, 2008 16:05
Baxış sayı: 79

Şərhlər(0)

Günəş və Ay haqqında miflər
Müəllif: Toplayanı Ramazan Qafarlı

1. GÜNƏŞ VƏ AY

Deyirlər, Günəş və Ay bacı-qardaş idilər. Onlar mehriban dolanır, həmişə dünyanı bir yerdə səyahət edirdilər.
Bir gün Günəş və Ayı anaları Göy yanına çağırıb deyir:
-Balalarım,
Davamı...

Miflər
folklor
May 19, 2008 16:03
Baxış sayı: 71

Şərhlər(0)

Tanrı (Tenri, Tenqri)
Müəllif: Ramazan Qafarlı

Qədim türk mifologiyasfında göyün ruhu – sahibinə Tanrı (altaylarda tenqri, tenqeri; şorslarda teqri; tuvinlərdə deer; çuvaşlarda tura; yakutlarda tanqara; monqollarda tenqer; buryatlarda tenqeri, tenqri; kalmıklarda tenqer; xakaslarda ter) deyilir. İlkin təsəvvürlərdə ilahi kişi başlanğıc kimi obrazlaşdırılır və kosmosun, yerin, təbiətin, insanların, xalqların və dövlətlərin taleyini müəyyənləşdirir. Altay, Orta Asiya türklərində və monqollarda Tenqri kultu bir-birindən fərqlənsə də eyni kökə malikdir. Məsələn, monqollarda tenqrilər ailəsi mövcuddur, onlar 17 göydə yaşayıb 33 hökmdarlığı idarə edirlər. Türk xaqanlığı çağlarında Qazağıstan ərazisində qadın başlanğıc sayılın məhsuldarılıq ilahəsi Umayla bir sırada Tenqriyə də daşdan heykəllər yonulurdu.



Davamı...

Miflər
folklor
May 19, 2008 16:02
Baxış sayı: 72

Şərhlər(0)

Avesta: «Coğrafi poema»nın Azərbaycanca mətni və şərhlər
Müəllif: Çevirəni və şərhlərin müəllifi Ramazan Qafarlıdır.

Ahur-Mazd Spitam-Zaratuştra dedi:

«Ey Spitam-Zaratuştra, Mən məskunlaşma yerini əbədi dinclik bağışlanan məkana çevirdim, orada sevincin azalmamasına çalışdım. Əgər Mən, ey Spitam-Zaratuştr, məskunlaşma yerini əbədi dinclik bağışlayan etməsəydim, orada sevinc az olduqca, bütün canlı aləm Arian-Vayca istiqamətlənərdi.

Qeyd: İ.S. Braginski «əbədi dinclik bağışlayan»ı «sevincsiz yerin asudə, dinc ölkəyə çevrilməsi» kimi, İ.M.Oranski isə «xoşbəxtlik gətirməyən yer»i d»inc məkan»la əvəzləmiş və «canlı aləmi» «əşyavi aləm» şəklində vermişdir. Bizə elə gəlir ki, atəşpərəstlik inancının asas müddəasından – xeyir-şər qarşılaşmasından «Coğrafi poema»da poetik forma tək istifadə edilir. Yaranışlar, fəaliyyətlər də əks tərəflə müqayisədə təqdim edilir. Ona görə də Ahur-Mazd yaratdığı «sevincsiz», yaxud «xoşbəxtlik gətirməyən» yeri «sevincli»-«xoşbəxt» ölkəyə çevirməyə can atırdı ki, «canlı aləm» sevinc-xoşbəxtlik tapmaq üçün Arian Vayca doğru axışmasın. İ.M.Oranskinin «canlı aləmi» əşyaviləşdirməsi məntiqi cəhətdən «Avesta»dakı strukturlara uyğun deyil. Belə ki, cansız əşyalar («Avesta»da təbiət hadisələri canlandırılsa da, əşyalar cansız təsvir edilir) Arian Vayca necə axışa bilərdi? Çünki Xeyir-şər davasında hər iki tərəfin əhatəsində canlılar toplaşır, cansız varlıqlara – əşyavi qüvvələrə rast gəlmirik.





Davamı...

Miflər
folklor
May 19, 2008 16:01
Baxış sayı: 57

Şərhlər(0)

İç Oğuzla Dış Oğuzun savaşının səbəbi (birinci məqalə)

«Dədə Qorqud» eposunda Qafqaz türklərinin vahid dövlət yaratmaq arzuları, onlara məxsus əraziləri düşmən basqınlarından qorumaları, öz içərilərində yetişən xəbis, şər adamların hiyləsinə uymamaları ayrı-ayrı boyların ana xəttində durur və ulu babalarımızın idarəçilik sisteminin strukturları bütün atributları ilə göstərilir.

Davamı...

Miflər
folklor
May 19, 2008 15:57
Baxış sayı: 54

Şərhlər(0)